Przewóz kabotażowy – zasady, limity i kary. Transport kabotażowy po Pakiecie Mobilności

Przewóz kabotażowy umożliwia przewoźnikom ograniczenie pustych przebiegów i poprawę rentowności tras międzynarodowych, pozostaje jednak jednym z najściślej reglamentowanych obszarów drogowego transportu rzeczy w Unii Europejskiej. Prawodawca unijny dopuszcza kabotaż wyłącznie w granicach określonych limitów – trzech przewozów w okresie siedmiu dni – oraz pod warunkiem zachowania czterodniowego okresu karencji, dopełnienia obowiązków związanych z delegowaniem kierowców i posiadania kompletnej dokumentacji przewozowej. Uchybienie któremukolwiek z tych wymogów skutkuje uznaniem przewozu za wykonywany niezgodnie z przepisami, a w konsekwencji – odpowiedzialnością administracyjną przewoźnika.

W niniejszym artykule omawiamy, czym w świetle prawa unijnego jest transport kabotażowy, jakie warunki jego legalności obowiązują po zmianach wprowadzonych Pakietem Mobilności, jakie dowody należy przedstawić organom kontrolnym oraz jakie sankcje grożą za naruszenie przepisów – z perspektywy kancelarii świadczącej stałą obsługę prawną przewoźników i spedytorów.

Spis treści

1. Czym jest przewóz kabotażowy? Definicja
2. Podstawa prawna transportu kabotażowego – rozporządzenie 1072/2009 i Pakiet Mobilności
3. Zasady przewozów kabotażowych: limit 3 przewozów w 7 dni
4. Cooling-off, czyli 4-dniowy okres karencji w kabotażu
5. Dokumentowanie przewozu kabotażowego – co sprawdza kontrola?
6. Delegowanie kierowców w transporcie kabotażowym – IMI i wynagrodzenie
7. Kary za nielegalny przewóz kabotażowy
8. Kabotaż pojazdami do 3,5 tony
9. Wsparcie prawne przewoźników w sprawach kabotażu
10. FAQ – najczęstsze pytania o przewóz kabotażowy
11. Potrzebujesz wsparcia w sprawie przewozów kabotażowych? Skontaktuj się z kancelarią transportową z Wrocławia

Czym jest przewóz kabotażowy? Definicja

Przewóz kabotażowy to – zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu (WE) nr 1072/2009 – krajowy zarobkowy przewóz rzeczy wykonywany tymczasowo w przyjmującym państwie członkowskim przez przewoźnika nieposiadającego w tym państwie siedziby.

Przykładowo: polski przewoźnik, który po rozładunku towaru dostarczonego z Polski do Niemiec przyjmuje zlecenie przewozu z Hamburga do Monachium, wykonuje transport kabotażowy – świadczy usługę przewozu rozpoczynającą się i kończącą na terytorium państwa innego niż państwo jego siedziby.

Elementem konstytutywnym tej definicji jest tymczasowość. Kabotaż nie stanowi tytułu do stałego świadczenia usług przewozowych na rynku krajowym innego państwa członkowskiego – jest dopuszczalny wyłącznie jako następstwo przewozu międzynarodowego, a jego celem systemowym pozostaje ograniczenie pustych przebiegów. Opisane w dalszej części limity operacji oraz okres karencji służą właśnie zagwarantowaniu tego tymczasowego charakteru.

Do wykonywania przewozów kabotażowych uprawniony jest przewoźnik legitymujący się licencją wspólnotową; jeżeli kierowca jest obywatelem państwa trzeciego, wymagane jest ponadto świadectwo kierowcy. Reżim ten obowiązuje na terytorium państw członkowskich UE oraz EFTA. Przewoźnicy posiadający siedzibę poza tym obszarem mogą wykonywać kabotaż wyłącznie na podstawie odrębnego zezwolenia – w Polsce wydawanego przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego.

Podstawa prawna transportu kabotażowego – rozporządzenie 1072/2009 i Pakiet Mobilności

Warunki dostępu do przewozów kabotażowych określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z 21 października 2009 r. dotyczące wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych, w szczególności jego art. 8. Istotnej nowelizacji dokonano rozporządzeniem (UE) 2020/1055, stanowiącym element Pakietu Mobilności: z dniem 21 lutego 2022 r. wprowadzono m.in. czterodniowy okres karencji (tzw. cooling-off) oraz zaostrzono wymogi dowodowe wobec przewoźników.

Należy przy tym pamiętać, że w zakresie nieuregulowanym przepisami unijnymi wykonywanie przewozów kabotażowych podlega – stosownie do art. 9 rozporządzenia – prawu państwa przyjmującego. Dotyczy to m.in. warunków umowy przewozu, mas i wymiarów pojazdów oraz zasad opodatkowania usługi. Odrębną kategorię stanowią wymogi praktyki rynkowej poszczególnych państw, takie jak posiadanie ubezpieczenia OCP obejmującego przewozy kabotażowe na terytorium Niemiec. Przewoźnik wykonujący kabotaż funkcjonuje zatem równolegle w dwóch reżimach prawnych: unijnym i krajowym – i w obu musi zachować zgodność.

Zasady przewozów kabotażowych: limit 3 przewozów w 7 dni

Stosownie do art. 8 ust. 2 rozporządzenia 1072/2009, po dostarczeniu rzeczy przywiezionych w ramach przychodzącego przewozu międzynarodowego przewoźnik jest uprawniony do wykonania maksymalnie 3 przewozów kabotażowych, przy czym ostatni rozładunek w ramach kabotażu musi nastąpić w terminie 7 dni od ostatniego rozładunku przewozu międzynarodowego. Odrębną regułę przewidziano dla wjazdu bez ładunku: jeżeli w toku wskazanego 7-dniowego okresu pojazd wjedzie bez ładunku na terytorium innego państwa członkowskiego, przewoźnik może wykonać w tym państwie jeden przewóz kabotażowy w terminie 3 dni od dnia wjazdu.

Przeczytaj także: pakiet mobilności a odpoczynek kierowcy.

Cooling-off, czyli 4-dniowy okres karencji w kabotażu

Najdalej idącą zmianą wprowadzoną Pakietem Mobilności jest okres karencji (cooling-off period) uregulowany w art. 8 ust. 2a rozporządzenia 1072/2009. Zgodnie z tym przepisem przewoźnik nie może wykonywać przewozów kabotażowych tym samym pojazdem (a w przypadku zespołu pojazdów – tym samym pojazdem silnikowym) w tym samym państwie członkowskim przez okres 4 dni od zakończenia w tym państwie ostatniego przewozu kabotażowego. Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej bieg karencji rozpoczyna się z chwilą zakończenia ostatniej operacji kabotażowej.

Zakres karencji jest ograniczony przedmiotowo i terytorialnie: odnosi się do konkretnego pojazdu i konkretnego państwa. W okresie cooling-off pojazd zachowuje pełną zdolność do wykonywania przewozów międzynarodowych, w tym do rozpoczęcia serii kabotaży w innym państwie członkowskim – niedopuszczalny jest wyłącznie powrót do przewozów kabotażowych w państwie, w którym zakończono poprzednią serię. Co istotne, to przewoźnik musi być w stanie wykazać dokumentami, że karencja została zachowana; ewidencja operacji pojazdu powinna zatem obejmować również okresy, w których kabotaż nie był wykonywany.

Dokumentowanie przewozu kabotażowego – co sprawdza kontrola?

Rozporządzenie uzależnia legalność kabotażu od możliwości przedstawienia przez przewoźnika wyraźnych dowodów potwierdzających poprzedzający przewóz międzynarodowy oraz każdy kolejny wykonany przewóz kabotażowy. W toku kontroli drogowej kierowca powinien zatem dysponować:

• wypisem z licencji wspólnotowej (a w wymaganych przypadkach – świadectwem kierowcy),
• listem przewozowym CMR dokumentującym przewóz międzynarodowy, po którym podjęto kabotaż – wraz z datami i miejscami załadunku oraz rozładunku,
• odrębnym listem przewozowym dla każdej operacji kabotażowej, obejmującym w szczególności oznaczenie nadawcy, przewoźnika i odbiorcy, miejsca i daty załadunku oraz rozładunku, opis rzeczy i numery rejestracyjne pojazdu,
• dokumentacją umożliwiającą weryfikację zachowania okresu karencji.

Organy kontrolne w coraz szerszym zakresie konfrontują przedłożone dokumenty z danymi tachografów inteligentnych drugiej generacji (G2), rejestrujących położenie pojazdu przy przekraczaniu granic oraz w miejscach załadunku i rozładunku. Rozbieżność pomiędzy treścią dokumentów przewozowych a zapisem geolokalizacyjnym stanowi obecnie jedną z najczęstszych podstaw zarzutów w postępowaniach dotyczących kabotażu. Dokumentacja musi zatem odzwierciedlać rzeczywisty przebieg operacji transportowych – formalna kompletność dokumentów nie usuwa sprzeczności ze stanem faktycznym.

Prowadzisz przewóz kabotażowy, ale nie wiesz czy dokumenty są zgodne z wymogami?

Delegowanie kierowców w transporcie kabotażowym – IMI i wynagrodzenie

Z dniem 2 lutego 2022 r. przewozy kabotażowe zostały objęte przepisami o delegowaniu kierowców w transporcie drogowym, wynikającymi z dyrektywy (UE) 2020/1057. Na przewoźniku spoczywają w związku z tym dwa zasadnicze obowiązki:

• zgłoszenie delegowania kierowcy w systemie IMI przed rozpoczęciem przewozu kabotażowego; zgłoszenia dokonuje się za pośrednictwem interfejsu elektronicznego, a kierowca powinien dysponować jego potwierdzeniem na potrzeby kontroli,
• zapewnienie kierowcy wynagrodzenia co najmniej w wysokości obowiązującej w państwie przyjmującym – stosownie do tamtejszych przepisów o wynagrodzeniu minimalnym lub powszechnie stosowanych układów zbiorowych pracy.

Naruszenia w tym obszarze ujawniane są nie tylko w toku kontroli drogowych, lecz również podczas kontroli dokumentacji płacowej prowadzonych przez organy państw przyjmujących – niejednokrotnie długo po wykonaniu przewozu. Prawidłowe rozliczanie wynagrodzeń kierowców wykonujących kabotaże wymaga skoordynowania aspektów prawnych, podatkowych i kadrowych, dlatego rekomendujemy uregulowanie tego procesu w sposób systemowy – w ramach wewnętrznych procedur przedsiębiorstwa, a nie doraźnie przy poszczególnych przewozach.

Kary za nielegalny przewóz kabotażowy

Naruszenie zasad kabotażu może polegać w szczególności na: przekroczeniu limitu trzech przewozów, uchybieniu terminowi 7 dni, niezachowaniu okresu karencji, braku wymaganych dowodów albo wykonywaniu kabotażu bez wymaganego uprawnienia. W Polsce wykonywanie przewozu kabotażowego bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego przewozu zagrożone jest karą pieniężną w wysokości 12 000 zł, nakładaną w drodze decyzji administracyjnej na podstawie ustawy o transporcie drogowym; organ kontrolny może ponadto uniemożliwić kontynuowanie przewozu.

Dla polskich przewoźników donioślejsze praktycznie są jednak sankcje wymierzane przez organy innych państw członkowskich – ich wysokość jest zróżnicowana i w niektórych jurysdykcjach znacząco przekracza poziom kar krajowych, a obok kary pieniężnej możliwe jest m.in. unieruchomienie pojazdu do czasu jej uiszczenia. Stwierdzone naruszenia przepisów o kabotażu mogą ponadto podlegać ocenie w ramach badania dobrej reputacji przewoźnika, warunkującej utrzymanie zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. W konsekwencji spór dotyczący pojedynczego przewozu kabotażowego bywa w istocie sporem o dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa na rynku – i celowe jest prowadzenie go z udziałem pełnomocnika już od pierwszej czynności kontrolnej.

Kabotaż pojazdami do 3,5 tony

Pakiet Mobilności rozszerzył reżim regulacyjny również na pojazdy lekkie. Od 21 maja 2022 r. wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu rzeczy pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 2,5 tony i nieprzekraczającej 3,5 tony wymaga posiadania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego oraz licencji wspólnotowej. W konsekwencji przewozy kabotażowe wykonywane tzw. busami podlegają tym samym rygorom co przewozy pojazdami ciężarowymi: limitowi 3 przewozów w terminie 7 dni, okresowi karencji oraz wymogom dowodowym. Przekonanie, jakoby kabotaż pojazdem do 3,5 tony pozostawał poza zakresem regulacji, jest błędne i należy do częstszych oraz bardziej kosztownych nieporozumień w segmencie transportu lekkiego.

Wsparcie prawne przewoźników w sprawach kabotażu

Kancelaria Prawo Transportu z Wrocławia na co dzień obsługuje firmy transportowe i spedycyjne z całej Polski – również w sprawach związanych z przewozami kabotażowymi. Wspieramy przewoźników m.in. w zakresie:

• audytu zgodności operacji kabotażowych z rozporządzeniem 1072/2009 i przepisami państw przyjmujących – zanim zrobi to kontrola,
• przygotowania procedur dokumentowania przewozów i okresów karencji oraz wzorów dokumentacji dla kierowców,
• obsługi delegowania kierowców i rozliczania wynagrodzeń w przewozach kabotażowych,
• reprezentacji w postępowaniach kontrolnych i administracyjnych – przed ITD oraz organami innych państw członkowskich, we współpracy z lokalnymi pełnomocnikami,
• sporów z kontrahentami na tle zleceń obejmujących kabotaż, w tym oceny odpowiedzialności na gruncie prawa państwa przyjmującego.

Jeżeli Twoja firma regularnie wykonuje transport kabotażowy albo właśnie otrzymała zawiadomienie o wszczęciu postępowania, skontaktuj się z nami – im wcześniej sprawa trafi do prawnika, tym więcej jest możliwości działania.

FAQ – najczęstsze pytania o przewóz kabotażowy

Potrzebujesz wsparcia w sprawie przewozów kabotażowych? Skontaktuj się z kancelarią transportową z Wrocławia

Przepisy o kabotażu łączą regulacje unijne z prawem państw przyjmujących, a konsekwencje naruszeń wykraczają poza samą karę pieniężną – sięgając oceny dobrej reputacji przewoźnika. Kancelaria Prawo Transportu pomoże Państwu zweryfikować zgodność wykonywanych operacji, uporządkować dokumentację oraz poprowadzić postępowanie kontrolne lub spór w sposób zabezpieczający interesy przedsiębiorstwa na każdym etapie.

Skontaktuj się już dziś.

~ Kancelaria Radcy Prawnego Krzysztof Słapczyński